Hér er gamall sannleikur: Íslenskur kvikmyndaiðnaður er til háborinnar skammar og Edduverðlaunin gera ekkert annað en niðurlægja þessa dvergvaxna draumóra um öflugt kvikmyndalíf á landinu. Það eru ca. 2-3 kvikmyndir, í mesta lagi, framleiddar á ári hverju hér á landi. Einsog með innlent sjónvarpsefni, þá er afar lítil endurnýjun í starfskraftinum. Svona frekar sovéskt. Það er þó huggun harmi að Hrafn Gunnlaugsson hefur ekki gert kvikmynd síðan gæluverkefni hans er byggt var á smásögu Davíðs.
Því er nú ekki að neita að til eru góðar íslenskar kvikmyndir og frábærir innlendir þættir, en manni finnst líða langur tími á milli framleiðslna. Það má gróflega áætla að þessi geiri fær smá fjörkipp á rúmlega tíu ára fresti, þó er nafngiftin ekkert ægilega frumleg: Rokk í Reykjavík, Sódóma Reykjavík, 101 Reykjavík - Radíusbræður, Fóstbræður og Næturbræður… vaktin. Allt eðalstöff.
Óháð kvikmyndagerð er nær algjörlega óþekkt hér á landi, að undanskildum tveim kvikmyndum eftir Hauk Margeir; (ó)Eðli og 1. Apríl. Það allra versta við innlendan kvikmyndaiðnað eru fávitarnir sem telja sig hafa einhvern metnað og heildarmynd yfir sínu verkefni. Til að mynda téður Hrafn Gunnlaugsson.
Á leið minni frá Reykjavík fyrir nokkru stoppaði ég aðeins á Víkurskálanum í Vík og fékk mér pulsu og kókómjólk. Við sósurnar varð mér starsýnt á DVD-hulstur. Það var heimildarmynd um gerð Bjólfskviðu. En hvergi sá ég sjálfa kvikmyndina Bjólfskviðu. Ég hugsaði spekingslega með sjálfum mér “Vattðefokk?” Ég er enn eftir að sjá hana.
Fyrir ekki svo löngu síðan var nefnilega alveg gífurlegt húllumhæ yfir Bjólfskviðu. Þetta var 2003- 2004. Í það verkefni var mokað sand af seðlum. Dregnir voru upp morknir leikarar. dustað af þeim rykið og dressaðir í hið fínasta víkingapúss. Ingvar E. Sigurðsson-fadið var ekki enn búið að lægja og vitaskuld var honum troðið í eitt af aðalhlutverkunum sem var ófreskjan Grendel. Upprennandi breskum leikara var narrað til að taka þátt í þessum herlegheitum með loforð um titilhlutverkið Bjólfur. Og að lokum var einhverjum ómerkilegum vannabí vestur-íslenskum leikstjóra tranað fram sem einhverjum bjargvætti íslenskra víkingamynda og mikið fár var gert í fjölmiðlum. Þetta átti að vera það besta síðan steinaldarmennirnir uppgötvuðu að hjól er ekki kassalaga.
Hún var tekin upp, klippt, hljóðblandað, tónlist í höndum allsherjagoðans Hilmars Ö. Hilmarsson, svo að lokum var henni plöggað sem opnunarmynd á kvikmyndahátíð í Kanada.
Áhorfendur voru ekkert sérlega hrifnir.
En eftir allt þetta brouhaha í kringum herlegheitin þá bjóst maður við einhverju framhaldi í fjölmiðlum. Onei. Eftir hún var sýnd á nokkrum kvikmyndahátíðum þá var einsog framleiðendur skömmuðustu sín alveg agalega fyrir hana. Það var ekki minnst einu orði um hana í blöðum eða á ljósvakamiðlum eftir smá innskot um að hún hafi fengið miður góða dóma erlendis frá.
Það er einsog að þetta hafi bara verið einhver margra vikna sukkferð sem endaði með sódómískum hópbólförum allra viðstadda, það tekið upp og sýnt óklippt fyrir fjölda manns. Eitthvað sem allir, þátttakendur og áhorfendur, vilja helst gleyma. Og hafa farið í sálfræðimeðferð í kjölfarið
Á IMDb.com fær myndin 6.2 í einkunn og rýnin sem ég las voru flest öll sammála um þrennt:
- Rosalega er Ísland fallegt land, epískt og magnað og alveg súper-dúper. Vásamólí maður!
- Öööh. Já klippa dulúðina burt og gera Grendel að manneskju, sneddí en samt, af hverju að nútímavæða tungumálið? Það vantar bara að Bjólfur labbar inní helli Grendels og segir “I´ve come here to chew bubble-gum and kick ass. And I´m all out of bubble-gum!”
- Hvað er þessi Sarah Polley að gera í myndinni og af hverju hagar hún sér einsog hún sé gelgja í gaggó?
En það má áætla útfrá dómum gagnrýnenda að myndin er ekki alslæm, ýmislegt ábótavant, vissulega, en svosum ágætis afþreying. Svo það vekur furðu af hverju ég hef ekki séð minnst á útgáfu á þessari mynd í Myndum mánaðarins. Missti ég af því? Og svo má spurja sig að því hvernig á því stóð að heimildarmyndin um Bjólfskviðu var sýnd í sjónvarpinu, en sjálf bíómyndin ekki? Og af hverju er ég ekki ennþá búinn að sjá eintök af Bjólfskviðu útí búð? Þetta er jafndularfullt og grunsamlegur skortur á Opinberun Hannesar.
Ó, hræpilega minningar. Þegar maður hélt að botninum væri náð með Blossi810551 - sem ég slysaðist einhvern meginn á í bíó - þá kemur sjálfur Hrafn og sýnir svo sannarlega hvar Davíð keypti allt ölið svo hann gæti komist í hressilegt skap og skrifað smásögu fyrir vin sinn Hrafn til að aðlaga í kvikmynd.
Opinberun Hannesar, og í raun Bjólfskvið líka, ætti samt að vera góður lærdómur fyrir þá nefnd sem ákveður útdeilingu fjármuna til kvikmyndagerðar. Að segja að sú mynd hafi verið slæm er vægast sagt staðhæfing sem er vægari en efni standa til. Þetta var einsog að flossa á sér augntóftirnar með gaddavír meðan tvær rosknar konur öskra í sitthvort eyrað og röð af börnum valhoppa í áttina að manni og dúndra í hægri og vinstri eistun til skiptis. Þjáning og pína. En kvikmyndamasókistinn ég lét mig hafa það. Og sannfærði smið föður minn í að bora gat í ennið til að hleypa smá lofti út. Maður verður víst stundum að upplifa það slæma til að meta það góða, en þetta var bara fullmikið af því allra versta.
Áhorfendur sem voru svo óheppin að sjá frumsýningu þessarra mynd á nýársdag 2003 í Ríkisjónvarpi allra landsmanna urðu - og ég held ég sé nú ekki að ýkja - öll með tölu hvumsa, undrandi, hissa, gáttuð og fokking flabbergasted á þeirri staðreynd að nokkrum milljónum var dælt í þessa hörmung. Svo til að auka á skömmina var þessi mynd endurfrumsýnt daginn eftir í Háskólabíó. Hún var þar í einn dag. Held að einn maður hafi mætt á þá sýningu og það var einhver verulega geðsjúkur einstaklingur sem starfaði sem gagnrýnandi Morgunblaðsins og gaf henni fimm stjörnur. Fimm stjörnur. Fokking FIMM stjörnur! Og sjálf gagnrýnin var næstum heilsíða um hvað þetta væri alveg gífurlega sniðug ádeila á eftirlitsþjóðfélagið Ísland og agalega hnyttin og fyndin og vel skrifuð. Og hljóðvinnslan alveg á par við það besta sem gerist í Hollywood. Fyrir þann tíma hafði ég aldrei nokkurntímann séð keypta drottningarkvikmyndagagnrýni í innlendu blaði áður. Aldrei. Og vonandi gerist það aldrei aftur.
Þegar maður horfir á svona slæmar kvikmyndir veltur maður fyrir sér hvað fólk er að spá. Er enginn í starfshópnum sem segir við sjálfan sig “fokk ðiss, ég hef ekki geð í mér að láta þetta halda áfram, ég verð að stöðva þetta fyrir fólkið í landinu og börnin í Afríku” og einfaldlega kveður hátt og snjallt:
Afsakið! Heyrðu! Afsakið herra leikstjóri, framleiðandi og þið sem setjið fjármuni í gerð þessarra myndar. Ég veit ekki hvort að þið hafið tekið eftir því sama og ég, en hérna, þessi mynd á eftir að vera algjör hörmung. Þetta er á sama kalíber og það allra versta sem Ed Wood gerði. Þetta er Plan 9 From Outer Space-slæmt. Skiljiði? Viljiði ekki hugleiða að hætta þessu núna, áður en það er orðið of seint, púl ðe plögg einsog kanarnir segja, og nota þessa peninga til að, tja, ég veit ekki, metta hungraða og fátæka Afríkubúa eða eitthvað?
Ef það virkar ekki þá ætti að hann hella yfir sig bensíni, kveikja á Zippókvei og kveða enn hærra:
Hættið þessu! Núna! Lykt af brennandi holdi mun seint hverfa úr ykkar vitum.
Hrafn sagði svo eitthvað á þá leið að þessi mynd er bara misskilinn og hún á eftir að verða algjör költklassík í framtíðinni. Svona einsog Hrafnin flýgur og Í skugga hrafnsins. Hér er opinberun Hrafns: Nei, aldrei. Það mun ekki gerast. Opinberun Hannesar er slæmslæm, ekki slæmgóð einsog t.d. Cool as Ice með Vanilla Ice. Og víkingamyndirnar gömlu voru gerðar af metnaði ekki öldruðum skítapúngi með ofblásið sjálfsálit og verulega skakka og skrýtna mynd af eigin getu og hæfileikum.
Og af hverju er Opinberun Hannesar ekki kominn út á DVD? Mig grunar að öll frumeintök af þessari mynd hafi verið brennd og að meirihluti af fénu sem átti að fara í hljóðblöndunina hafi farið í annað gæluverkefni Hrafns, skítabælið sem hann býr í útá skeri.
Það á að draga lærdóm af mistökum einsog Opinberun Hannesar og Bjólfskviðu:
- Lesa handritið,
- Athuga starfsferill viðkomandi,
- Ekkert fjölmiðlahúllumhæ fyrren kvikmyndin er tilbúin, það á ekki að blása upp hæfileika hjá þeim sem eru hugsanlega hæfileikalausir,
- Meina Hrafni frá því að gera kvikmynd aftur. Aldrei aftur. Helst setja nálgunarbann á hann frá öllu sem gæti mögulega gert hreyfimynd. Fær ekki einusinni aðgang að síma með innbyggðri myndavél. Allt til að hlífa okkur saklausu Íslendingum frá kvikmyndagerð sem er verri en dýr.
En kannski er það fulldjarft í árina tekið þegar ég segi að Íslenskur kvikmyndaiðnaður er skammarlegur. Manni finnst bara alltaf svo grunsamlegt þegar fávitar einsog Hrafn Gunnlaugsson og Júlíus Kemp geta fjármagnað lestarslysin sín. En mig grunar að flestir taka undir þá staðhæfingu að Eddu-verðlaunin er peningur sem er betur varinn í eitthvað annað.